Świat wczorajszy

Fascynujący obraz zamierzchłej epoki, pasjonująca opowieść o barwnych czasach, które odeszły bezpowrotnie. Pradawne zaczarowane miejsca, gdzie rodzą się niepojęte rzeczy, słowa, charaktery i zdarzenia, gdzie mają swe źródło magiczne moce i zaklęcia.

Postacie

Wera Ouckama Knoop

Jesienią roku 1921 Rilke otrzymuje list, który budzi w nim przejmujące wzruszenie. Jego autorką jest Gertruda Ouckama Knoop, jej córka Wera – przed wojną towarzyszka zabaw Ruth Rilke w Monachium, dziewczyna niezwykłej urody, zapowiadająca się na pełną gracji balerinę – zmarła rok po zakończeniu wojny, mając zaledwie dziewiętnaście lat. (more…)

Marina Cwietajewa

Rilke na kilka zaledwie miesięcy przed śmiercią odnalazł wielką miłość, miłość doskonałą; to duchowa mara, piruet unoszący donikąd, zdobycz jednej tylko idei – kobieta jest Rosjanką, poetką, której Rilke nigdy nie widział na oczy. Święta Trójca w przykazaniu miłości Rainera Marii Rilkego. (more…)

Sidonie Nádherný von Borutin

Baronównę Sidonie Nádherný von Borutin, panią na czeskich Janowicach, poznał Rilke w roku 1906, gdy razem z matką Amalie zwiedzała atelier Rodina w podparyskim Meudon. Ich znajomość oraz wymiana listów trwała nieprzerwanie aż do śmierci poety. (more…)

Rodin w Hôtel Biron

Myślę, że w ostatnich dniach, w czasie mego pobytu u Rodina, niektóre sprawy nabrały dla mnie jasności. Po śniadaniu, spożywanym w równie niespokojnej i dziwnej atmosferze jak to, które Ci niedawno opisałem, poszliśmy z Rodinem do ogrodu; usiedliśmy na ławce, sycąc oczy wspaniałym, rozległym widokiem na Paryż. (more…)

Klara i Ruth

12 grudnia roku 1901, kiedy wokół domu w Westerwede iskrzył się gęsty śnieg, przyszła na świat córka Rilkego i Klary Westhoff. „Niezwykle duże i silne dziecko” – pisał poeta do matki – „ma jędrne ciało, silną główkę, wysokie poważne czoło oraz ładnie uformowane dłonie”. Rodzice nadali jej piękne biblijne imię Ruth. (more…)

Anna de Noailles

Monsieur Rilke, co Pan myśli o miłości, co Pan sądzi o śmierci? – zapytała hrabina de Noailles, przeszywając poetę swym władczym spojrzeniem. Rilke był zażenowany i oniemiały.

Grudzień roku 1909. Od księżnej Marie von Thurn und Taxis, przebywającej podówczas z wizytą w Paryżu, Rilke otrzymuje zaproszenie na herbatę do Hotel Liverpool. Na spotkaniu ma być również obecna francuska poetka, hrabina Anna de Noailles, księżniczka Bibesco Bassaraba de Brancovan, autorka tomików „Le Cœur innombrable”, „L’Ombre des jours” czy „Les Vivants et les morts”. (more…)

Luise von Schwerin

W roku 1905 nawiązuje Rilke znajomość z hrabiną Luise von Schwerin, z domu Freiin von Nordeck zur Rabenau, która zaprasza go do swej rodowej siedziby Friedelhausen w Hesji. Tam też poznaje poeta rodzinne grono hrabiny – jej córkę Gudrun i jej męża, barona Jacoba von Uexküll (dla ich córki o niezwykłym imieniu Damajanti napisze Rilke powiastkę), macochę hrabiny Julie von Nordeck oraz siostrę Alice Faehndrich, właścicielkę willi na Capri, w której będzie Rilke dwukrotnie gościł. (more…)

Salomé, Rée, Nietzsche

René Maria Rilke, młody, początkujący poeta, w roku 1897 spotyka na swej drodze Lou Andreas-Salomé – prawie o piętnaście lat starszą od siebie pisarkę o ugruntowanej renomie literackiej. (more…)

Eleonora Duse

Eleonorę Duse, sławną włoską aktorkę, poznał Rilke osobiście latem roku 1912 w Wenecji.
„Byliśmy jak para, co bierze udział w jakowymś misterium dawnym, a każde z nas mówi swą cichą rolę, jakby z nakazu legendy” – pisał poeta w liście do księżnej Marie von Thurn und Taxis. (more…)

Rodin

Jest największym z mocarzy, znakiem wznoszącym się ponad czasy, niedościgłym wzorcem, niedosiężnym cudem – a zarazem niewypowiedzianie samotnym, sędziwym człowiekiem, sam na sam ze swoją wielką starością. Widzisz, on niczego nie utracił, wszystko zbierał i gromadził wokół siebie przez całe swe długie życie, nic nie pozostawił w bezkształcie i wszystko urzeczywistnił; z jakiegoś zlęknionego, szukającego schronienia uczucia, z ruin jakiegoś marzenia, z rodzącego się przeczucia on już tworzył rzeczy… (more…)

Loulou Albert-Lazard

Malarkę Loulou Albert-Lazard poznał Rilke późnym latem roku 1914 w Irschenhausen w dolinie Izary. To właśnie w okresie znajomości z Loulou, nazywaną Lal, powstały niezapomniane wiersze „Wciąż tak samo, choć znamy krajobraz miłości…”, „Porzucony na górach serca” czy „Początek miłości”. (more…)

Claire Studer

Piękna i pełna temperamentu Claire Studer/Goll (Klara Aischmann), „femme de lettres” ekspresjonizmu i surrealizmu, ekscentryczna muza artystów. (more…)

Rodin

Rodin nie doznał niczego, co nie znalazłoby odzwierciedlenia w jego sztuce. Dzieło rozkwitało wokół niego. (more…)

Gabriele d’Annunzio

Gabriele d’Annunzio, włoski poeta i dramaturg, jeden z luminarzy epoki, jakich w swych zamkach i posiadłościach gościła księżna Marie von Thurn und Taxis. (more…)

Magda von Hattingberg

Magda Richling, osiem lat młodsza od Rilkego, urodziła się w Wiedniu; ukończywszy studia pod okiem Ferruccia Busoniego, dzięki swym koncertom zdobyła niemały rozgłos jako pianistka. Jej małżeństwo z von Hattingbergiem zakończyło się rozwodem; osamotniona poszukiwała osoby, która pozwoliłaby jej odnaleźć w życiu spełnienie. (more…)

Hertha Koenig

Pierwsze spotkanie Herthy Koenig z Rainerem Marią Rilkem w domu wydawcy Samuela Fischera w roku 1910, wspólna fascynacja obrazem Pabla Picassa „Les Saltimbanques”, który Hertha zakupiła za radą Rilkego, oraz pobyt poety w jej majątku Böckel latem wojennego roku 1917 — to kamienie milowe historii ich szczerej i niezwykłej przyjaźni. (more…)

Paula Modersohn-Becker

Życie Pauli Becker do pewnego stopnia przypominało życie Rilkego. Swój talent plastyczny, który okazywała od najmłodszych lat, rozwijała z pomocą uzdolnionej artystycznie matki. Dzięki wsparciu lepiej sytuowanych krewnych mogła podjąć studia w Anglii i Berlinie, a także – po ukończeniu dwudziestego pierwszego roku życia – spędzić miesiąc w kolonii artystycznej w Worpswede. (more…)

Lou Andreas-Salomé

Wieczorem 12 maja roku 1897 René Rilke został przedstawiony „dwu wspaniałym kobietom” — jak relacjonował później swej matce — „sławnej pisarce Lou Andreas-Salomé oraz podróżniczce po Afryce Friedzie von Bülow”. Obie panie dopiero co przybyły do Monachium, gdzie zamierzały spędzić kilka miesięcy, i zamieszkały w pensjonacie przy pobliskiej Schellingstraße. (more…)

Księżna Marie von Thurn und Taxis-Hohenlohe

Przez wzgląd na swe pochodzenie i wychowanie, gust oraz zmysł estetyczny księżna Marie von Thurn und Taxis-Hohenlohe reprezentowała najlepsze cechy ponadnarodowej arystokracji środkowej Europy czasów przedwojennych. (more…)

Klara Rilke-Westhoff

Rodzice Klary — Friedrich Westhoff, zamożny kupiec bremeński oraz jego druga żona Johanna — starali się rozwinąć talent artystyczny, jakim obdarzona była ich córka. Westhoff w wolnych chwilach z pasją oddawał się malarstwu, jego żona natomiast prowadziła zgoła niekonwencjonalny tryb życia, znajdując upodobanie w rozrywkach na wolnym powietrzu oraz jeździe na bicyklu. (more…)

Miejsca

Muzot, Valais

Lecz zimy! Och, to zagadkowe
wniknięcie ziemi w siebie. Gdy wokół zmarłych
w czystym powrocie soków
gromadzi się wrzenie,
śmiałość przyszłych wiosen. (more…)

Muzot

Ujrzawszy niewielki Château de Muzot, czworoboczną wieżę wznoszącą się pośrodku małego ogrodu, Rilke był urzeczony.

Zachwyciła go również tamtejsza okolica, „la noble contrée”, jak określano tę część kantonu Valais, oraz niezwykła, majestatyczna uroda krajobrazu, ożywiająca w jego pamięci wspomnienia pejzaży Prowansji i Hiszpanii. (more…)

Café du Dôme

W latach dwudziestych wieku dwudziestego Rilke odwiedził Paryż dwukrotnie – w roku 1920 i 1925. Szczególnie podczas ostatniej wizyty odczuwał wręcz gorączkowe pragnienie kontaktu z drugim człowiekiem. Poeta uchwycił się myśli o Paryżu niczym talizmanu, wierząc, że jego magiczna siła raz jeszcze okaże się dlań dobroczynna. (more…)

Paryż, Belle Époque

O, tysiąc rąk budowało ten mój lęk, aż z maleńkiej zapomnianej wioszczyzny wyrosło wielkie miasto, w którym dzieją się rzeczy nie do opisania. (more…)

Paryż, Opéra Garnier

Jestem w Paryżu, kto to słyszy, cieszy się, na ogół zazdroszczą mi ludzie. Mają rację.

Wielkie miasto, duże, pełne pokus osobliwych. Sam przyznać muszę, że im uległem w pewnej mierze. Sądzę, że tego inaczej nazwać nie można. Uległem tym pokusom, a to spowodowało pewne zmiany, może nie w charakterze moim, ale w poglądzie na świat, w każdym razie w moim życiu… Świat zmieniony. Życie nowe, pełne nowych znaczeń. Trochę trudno mi w tej chwili, ponieważ wszystko jest zbyt nowe… (more…)

Paryż 1899

Paryż jest ciężkim, męczącym miastem, miastem budzącym niepokój… Rodin zaś jego wielkim, spokojnym, potężnym zaprzeczeniem – pisał Rilke w liście do Ottona Modersohna w roku 1902.

(more…)

Muzot Rilkego

Château de Muzot, ostatnia siedziba poety, miejsce narodzin „Sonetów do Orfeusza” oraz ukończenia „Elegii duinejskich”. (more…)

Anthy sur Thonon

„Drogi Rilke! Widzę w nim, kocham w nim najsubtelniejszego i najbardziej uduchowionego z ludzi tego świata, człowieka najgłębiej nawiedzanego przez dziwne lęki i przez wszystkie tajemnice ducha” – pisał Paul Valéry w roku 1927. (more…)

Worpswede

Barkenhoff, dom Heinricha Vogelera i zarazem centrum kolonii artystycznej Worpswede. Tam właśnie Rilke poznał swą żonę Klarę Westhoff.

(more…)

Paryż, Place du Carrousel

Paryż przełomu wieków. Miasto, w którym poeta miał w samotności poświęcić się swej sztuce.
Na fotografii L’Arc de Triomphe de la Victoire, Place du Carrousel, rok 1900. (more…)

Paryż, Jardin du Luxembourg

Istnieje tylko jedna samotność, ta wielka, i niełatwo dźwigać jej brzemię.
Jej wzrastanie jest bolesne jak dorastanie chłopca i smutne jak początek wiosny. (more…)

Hôtel Biron

Hôtel Biron, stary pałac stojący w samym centrum Paryża, przy rue de Varenne, nieopodal Dôme des Invalides. Dziś siedziba Musée Rodin. (more…)

Paryż 1910

Paryż przełomu wieków, niezrównane miasto z owym „przepychem nieba i światła”, ulicami „płynącymi niczym strumienie, w nieprzerwanym trwaniu, na każdym kroku obiecując jakieś barwne odkrycia”. (more…)

Paryż, rok 1920

Jakże inaczej w Paryżu! Bo, pomyśl tylko, Lou, byłem tam sześć dni, w końcu października.

Serce chętnie szło naprzeciw tamtejszym wspomnieniom nawet z ich bliznami, od pierwszego momentu poczułem jakiś ozdrowieńczy powiew i potok tych tysięcy przemian, nowych i starych, niepojętych, nie do wysłowienia, począł krążyć w mojej świadomości. (more…)

Meudon

Pozostałem w Meudon mniej więcej do godziny trzeciej. Czasem podchodził do mnie Rodin, zadawał pytania, zamieniał kilka słów, nieistotnych. Język jest dla nas barierą zbyt trudną do przełamania. (more…)

Paryż, Jardin des Plantes

Paryski Jardin des Plantes na przełomie wieków. Miejsce, gdzie poeta obserwował zwierzęta, również po zamknięciu ogrodu dla publiczności, jako że wystarał się o autorisation d’artiste – i uczył się czekać, aż „rzeczy w swej sile uczynią coś z człowieka”. (more…)

Paryż, Ogród Luksemburski

Ogród Luksemburski, ulubione miejsce Rilkego w Paryżu, do którego wystarczyło wstąpić, by odkryć „tę samą pełnię i obfitość życia, tę samą jego intensywność, tę samą miarę nawet w złym”. (more…)

Paryż, lata dwudzieste XX wieku

Podczas swego ostatniego pobytu w tym mieście Rilke budził mieszane uczucia. Dla licznych wytwornych dam – nawet dla amerykańskiej „amazonki” Natalie Clifford Barney – był ozdobą ich salonów; niemniej, wedle relacji Jaloux, znaleźli się i tacy, którzy wzbraniali się gościć tego „niemieckiego poetę”. Paul Valéry żywił dla Rilkego tak głębokie uwielbienie, iż nosił się z myślą, by zaproponować przyznanie mu orderu Legii Honorowej. (more…)

Epoka

Błękitna krew

W gruncie rzeczy było w nim coś ze snoba, gorzej – awanturnika. Kiedyś w przystępie złego humoru powiedziałam mu to w oczy. Jego błękitna krew, jego arystokratyczne pochodzenie to czysta imaginacja. (more…)

Les Élégances parisiennes

Mme de Noailles – czego można się było spodziewać – kazała na siebie czekać. Kiedy wreszcie rozwarły się drzwi, w progu ukazała się „mała, porywcza bogini” (jak Rilke zwykł ją później nazywać). Były to czasy, kiedy kobiety nosiły olbrzymie kapelusze i długie, nader wąskie suknie. Ogromny, ciemny, uginający się od piór kapelusz hrabiny ledwie zmieścił się w drzwiach. W obcisłej, ściągniętej sznurowaniem sukni, spowijającej ją od stóp do samej głowy, comtesse wyglądała niczym egipska statuetka. (more…)

Paryscy bukiniści

Czasami przechodzę koło sklepików, gdzieś w okolicy rue de Seine. Handlarze sztychów albo starych książek z przepełnionymi wystawami.
Nikt nigdy do nich nie zachodzi… Siedzą i czytają, bez kłopotu; nie troskają się o jutro, nie boją się niepowodzeń… Mam czasem ochotę kupić sobie taką przepełnioną wystawę książek i usiąść za nią z psem na dwadzieścia lat. (more…)

Epoka ilustracji

Rilkowski „świat wczorajszy” to epoka plakatów, ilustracji książkowych i grafik, tworzonych przez najwybitniejszych artystów przełomu wieków. (more…)

Herbatka w hotelu Ritz

Spotkania przy herbacie, uprzejme zaproszenia, rozliczne wizyty, bukiety kwiatów z bilecikami „à tout à l’heure!”. (more…)