Rainer Maria Rilke

Rilke w obrazach

Paryż 1906

Rilke w swym najlepszym paryskim okresie, z czasów „Nowych wierszy”, „gdym niczego i nikogo nie oczekiwał, gdy cały świat stawał przede mną jak zadanie do wykonania, a ja z jasnym, pewnym umysłem odpowiadałem mu jedynie swoją twórczością”.

Rilke i Wanda Landowska

Rilke poznał Wandę Landowską, wirtuozkę klawesynu, w Paryżu; jej muzyka wyczarowała przed nim, jak pisał, „ów dawny, inny świat”, w którym tkwiły „korzenie i pędy wszystkich moich dzieł”.

Paryż 1906

Rilke i Klara Westhoff latem roku 1906. Razem z córką Ruth wyruszą wkrótce do Flandrii. Zwiedzą m.in. Furnes, Ypres, Brugię i Gandawę.

Meudon 1905

Rilke i Rodin w podparyskim Meudon. Do pierwszego spotkania poety ze sławnym rzeźbiarzem doszło w roku 1902, gdy Rilke zawitał w stolicy Francji, zbierając materiały do swej monografii. Trzy lata później, od września 1905 do maja 1906 roku, pracował u Rodina w charakterze jego sekretarza.

Praga 1884

Tak, co do ojca… To wspaniały człowiek. Kocham go. Jest taki dystyngowany i serce ma szczerozłote.

Hôtel Biron 1908

Sądzę, że powinienem zacząć jakąś pracę, teraz, kiedy uczę się patrzyć. Mam dwadzieścia osiem lat i właściwie nic się nie stało.

Wiedeń 1916

4 stycznia 1916 roku Rilke jako poddany monarchii austro-węgierskiej został wcielony do regimentu landwehry. W wytartym, źle dopasowanym mundurze, noszącym już ślady służby na linii frontu, wyglądał żałośnie. Dzięki wysiłkom przyjaciół zaledwie po trzech tygodniach służby w oddziałach piechoty został ostatecznie przeniesiony do pracy w wiedeńskim Archiwum Wojennym.

Muzot 1924

Rilke w ogrodzie Château de Muzot, Szwajcaria, rok 1924. Wiele lat wcześniej, podziwiając w Ogrodzie Luksemburskim róże „La France”, poeta tęsknił za dniem, w którym sam będzie posiadał własną rabatę, „by przed nią usiąść, gdy już będę stary, i przemienić ją w słowa”. Radością napawała go myśl o „mnóstwie róż, całym narodzie róż, różanym cudzie!”.

Villa Strohl-Fern

Dwudziestoośmioletni Rilke w swoim atelier Studio al Ponte, mieszczącym się w parku Villa Strohl-Fern w Rzymie, gdzie mieszkał od grudnia 1903 do czerwca 1904 roku.

Greifensee 1924

Rilke nad brzegiem Greifensee, Szwajcaria, rok 1924. „Wielbię, wielbię instynkt, który mnie przywiódł w te strony” – pisał poeta w liście do Rudolfa Junghannsa.

Wolfratshausen 1897

Tyś była przeciwieństwem wszelkiego zwątpienia…
Byłaś dla mnie świadectwem tego, że wszystko, czegokolwiek się dotkniesz, na co spojrzysz, co osiągasz, że to istnieje naprawdę – pisał Rilke z Paryża do Lou Andreas-Salomé.

Pierwsze lata wieku XX

Każdy człowiek jest samotny… I takim musi pozostać, i musi to znieść, musi wytrwać… Proszę mi wierzyć, to Pan, Pan sam przeglądasz się w zwierciadle wszystkich tych oczu.

Wolfratshausen 1897

Zagaś mi oczy, Twój obraz nie zgaśnie,
Uszy mi zasłoń, usłyszę Cię zawsze…
Uchwycone na fotografii zakochane spojrzenie dwudziestodwuletniego Rilkego. Lato roku 1897, spędzone razem z Lou Andreas-Salomé w Wolfratshausen w dolinie Izary.

Nisowka 1900

Czyż nawet chłopski poeta Droszyn nie podejmował nas w swej chacie? Czyliż nie można by całych tomów wypełnić tym, co nas wówczas pochłaniało bez reszty i budziło w nas najwyższe zainteresowanie? Czyż nie trwało to wiele lat?

Sion 1923

Wielkanoc roku 1923. Poeta w towarzystwie swego mecenasa Wernera Reinharta oraz australijskiej skrzypaczki Almy Moodie podczas wycieczki do Sionu. W tle majestatyczne ruiny Château de Tourbillon.

Lata dwudzieste XX wieku

W małżeństwie, wedle mego odczucia, chodzi nie o to, by dzięki przerwaniu i przezwyciężeniu wszelkich granic stworzyć szybko jakąś wspólnotę, raczej nazwę dobrym małżeństwem takie, w którym każdy będzie czuwać nad samotnością drugiego i okazywać mu największe zaufanie, podobne do tego, jakim sam jest obdarzany.

Początek wieku XX

Chcę Pana, mój drogi, prosić, by był Pan cierpliwy wobec wszystkiego, czego nie potrafi rozwiązać Pańskie serce, i by spróbował Pan polubić same pytania – niczym zamknięte izby albo jak książki napisane w całkiem obcym języku. Niech Pan nie poszukuje teraz odpowiedzi, których nie może Pan dostać, gdyż nie mógłby Pan ich jeszcze odpowiednio przeżyć. A chodzi o to, by wszystko znajdowało oddźwięk w życiu. Niech Pan żyje teraz pytaniami. Może wówczas pewnego odległego dnia przeżyje Pan odpowiedź, dochodząc do niej stopniowo i niepostrzeżenie.

Beatenberg 1922

Miłość nasza obiecywała nam przede wszystkim, iż do niczego nie będzie przymuszać… biorąc we własne ręce ów początek szczęścia, stalibyśmy się pierwszymi, którzy je obrócili wniwecz.

Szwajcaria 1922

Merline, tak, moja kochana, dopomóż mi w ten heroiczny sposób, przyłącz się do tej cichej krainy, do tych spokojnych murów, co mnie tutaj chronią, i chroń mnie wraz z nimi…

Szwecja 1904

Dobrze jest być samotnym, bo samotność jest trudna; to, że coś jest trudne, musi być dla nas dodatkową racją, by to czynić. Również kochać jest dobrze: bo i miłość jest trudna. Dzielenie miłości z innymi ludźmi to chyba najtrudniejsze z naszych zadań, sprawa ostateczna, ostatnia próba i sprawdzian…

Rzym 1904

Dzisiaj nadeszły fotografie małych rzeźb Klary. Ten siedzący chłopak z wysoko podniesionymi kolanami i teraz jeszcze mnie zdumiewa, tyle w jego postawie prostoty, a zarazem wielkości. Można go sobie wyobrazić jako olbrzyma. W nim cała Klara Westhoff; wszystko tu jest ciszą i miłością, jak jej słowa, lecz równocześnie mogły to śpiewać ogromne chóry, a głos ich rozlegałby się w dalekich przestrzeniach. I to właśnie stanowi o jej rzeźbiarstwie, to wyraża jej sztukę, która kształtuje każdy dzień jej życia.

Muzot 1925

Rilke w ogrodzie swej szwajcarskiej samotni Muzot. Rok 1925. Dwa treliaże porośnięte kwitnącymi różami dodawały temu miejscu uroku.

Gut Böckel 1917

Rilke sfotografowany w posiadłości Böckel w Westfalii, gdzie poeta gościł na zaproszenie Herthy Koenig na jesieni roku 1917.

Valais 1924

Rilke podczas spaceru wśród winnic w okolicach Sierre. Winogrona tego regionu przeznaczone są na słynne „crû d’Enfer”, dumę tej słonecznej krainy. Poeta poświęci jej cykl wierszy „Les Quatrains valaisans” („Czterowiersze walezeńskie”), „najlepszy dowód na to, iż kraj ten noszę w mej krwi”.

Valais 1924

Rilke w roku 1924. Szwajcaria, kanton Valais (Wallis). Tamtejszy krajobraz wydał się poecie niezwykle piękny – przywodząc na myśl urodę Prowansji i Hiszpanii – acz „trochę mniej fanatyczny, trochę bardziej pojednawczy”.

Muzot 1923

Tu czas Wyrażalnego, tu jego ojczyzna.

Muzot 1923

Wielkanoc roku 1923. Poeta w towarzystwie swego mecenasa Wernera Reinharta oraz australijskiej wirtuozki skrzypiec Almy Moodie. Grając Bacha, Alma Moodie udzieliła starej wieży zamkowej Muzot „wielkiego chrztu muzyki”.

Bad Rippoldsau 1913

W roku 1913 Rilke już po raz drugi szuka schronienia i wypoczynku w Bad Rippoldsau w Schwarzwaldzie. Z tego okresu pochodzi fotografia poety, wykonana podczas wspólnej przechadzki przez Hedwig Bernhard, młodą aktorkę, którą Rilke wówczas poznał.

Westerwede 1901

W małżeństwie, wedle mego odczucia, chodzi nie o to, by dzięki przerwaniu i przezwyciężeniu wszelkich granic stworzyć szybko jakąś wspólnotę, raczej nazwę dobrym małżeństwem takie, w którym każde będzie czuwać nad samotnością drugiego” — pisał Rilke w liście do Emanuela von Bodmana.

Sierre 1924

W hotelu Château Bellevue w Sierre zatrzymywali się wszyscy goście poety, odwiedzający go w jego wieży zamkowej Muzot (m.in. księżna Marie von Thurn und Taxis). Również sam Rilke chronił się tam, gdy samotny pobyt w Muzot stawał się dlań zbyt uciążliwy.

Wolfratshausen 1897

Błogosławieństwem byłaś, wzniosłym ideałem,
i stałaś się przepaścią, co mnie pochłonęła.

Meudon 1906

Zamilkł na chwilę, po czym odezwał się z cudowną powagą w głosie: Il faut travailler, rien que travailler. Et il faut avoir patience. Trzeba pracować, każdego dnia. I otulić się cierpliwością.

Wolfratshausen 1897

Młodość Rilkego. Lato roku 1897, spędzone w sielskim Wolfratshausen w dolinie Izary, to bodaj najszczęśliwszy okres w życiu poety. W letnim domku, nazwanym na cześć Lou Andreas-Salomé „Loufried”, oprócz Rilkego i Lou przebywali również przyjaciółka Lou, baronówna Frieda von Bülow, monachijski architekt August Endell, rosyjski pisarz i krytyk literacki Akim Woliński, a także, przez miesiąc, mąż Lou, Friedrich Karl Andreas.

Paryż 1902

Rilke w roku 1902, po ukazaniu się monografii „Worpswede” oraz pierwszego wydania „Księgi obrazów”, z nieodłącznym notesem w ręku.

Monachium 1919

Na zdjęciu Rilke w roku 1919, w którym poeta porzuca na zawsze Monachium i wyjeżdża do Szwajcarii.

Adiek 1900

Jeden z najbardziej znanych wizerunków poety – dwudziestopięcioletni Rilke sfotografowany 18 września 1900 roku w Adiek an der Oste, majątku Franza i Heinricha Vogelerów. Autorem zdjęcia jest Hans Müller-Brauel.

Sierre 1923

Rok 1923. Rilke sfotografowany podczas spaceru wśród winnic opodal Sierre. W tle widać wieżę zamkową Muzot.

Muzot 1923

Rilke w roku 1923 – roku, w którym ukazują się drukiem jego „Elegie duinejskie” oraz „Sonety do Orfeusza”, on sam zaś pogrąża się w pracy nad przekładami wierszy Paula Valéry.

Westerwede 1901

Rilke, Klara Westhoff, Phia Rilke (jak zawsze w czerni), rodzice Klary – Friedrich Westhoff i jego żona Johanna – oraz jej młodszy brat Helmuth na rodzinnej fotografii z roku 1901.

Friedelhausen 1905

W roku 1905 nawiązuje Rilke znajomość z hrabiną Luise von Schwerin, z domu Nordeck zur Rabenau, która zaprasza go do swej rodowej siedziby Friedelhausen w Hesji. Tam też poznaje poeta rodzinne grono hrabiny – jej córkę Gudrun i jej męża, barona Jacoba von Uexküll (dla ich córki o niezwykłym imieniu Damajanti napisze Rilke powiastkę), macochę hrabiny Julie von Nordeck oraz siostrę Alice Faehndrich, właścicielkę willi na Capri, w której będzie Rilke dwukrotnie gościł.

Bad Rippoldsau 1913

Rilke pogrążony w lekturze podczas przechadzki w Bad Rippoldsau w Schwarzwaldzie, rok 1913.

Paryż 1925

Niezwykle plastyczna fotografia Rilkego wykonana w roku 1925, w trakcie ostatniego pobytu poety w Paryżu, w słynnym studio Henriego Martiniego.

Westerwede 1902

Rilke w swym domu w Westerwede opodal Bremy. Jest rok 1902, od kilkunastu miesięcy poeta jest mężem Klary Westhoff, od kilku ojcem córki Ruth. Niedługo potem wyruszy w świat, sam. Najpierw do Paryża, gdzie spotka wielkiego Rodina i będzie zbierać materiały do swej monografii o znamienitym rzeźbiarzu.

Monachium 1897

Rilke w wieku lat dwudziestu dwu, w roku 1897, wkrótce po przybyciu do Monachium. Niebawem spotka najważniejszą kobietę swego życia, Lou Andreas-Salomé.

Rzym 1904

Rilke z żoną Klarą Westhoff w Rzymie, rok 1904. Choć małżonkowie pozostawali w ścisłym, rodzinnym związku jedynie przez kilkanaście miesięcy, nigdy nie zerwali łączącej ich serdecznej więzi. „Każde z nas czuło w drugim życie, które potrzebowało samotności i spokoju, aby wytrwać w swej długiej i ważnej pracy. Nasza wspólnota miała nam stworzyć owo ciche odosobnienie”.

Rosja 1900

Rilke i Lou Andreas-Salomé wraz z poetą rosyjskim Droszynem w majątku Nowinki, należącym do hrabiego Mikołaja Aleksiejewicza Tołstoja. „Ci ludzie są cisi (…) a ich codziennego życia nie wypełnia zgiełk ni porywczość” – zapisała Lou na kartach swego dziennika.

Anthy 1926

Rilke i Paul Valéry w Anthy sur Thonon nad Jeziorem Genewskim. Do spotkania dwóch wybitnych poetów doszło 13 września 1926 roku u Juliena Monoda. Rilke przypłynął na spotkanie z Lozanny. Pośrodku widać popiersie Valéry’ego, nad którym pracował w owym czasie rzeźbiarz Henri Vallette.

Muzot 1923

Rilke i Baladyna Klossowska (Merline). To ona pomogła poecie urządzić jego ostatnią siedzibę, starą wieżę zamkową Muzot opodal Sierre w szwajcarskim kantonie Valais.

Rzym 1904

Rilke w swoim atelier Studio al Ponte, mieszczącym się w parku Villa Strohl-Fern w Rzymie, gdzie mieszkał od grudnia 1903 do czerwca 1904 roku.

Gut Böckel 1917

Rilke zrywa jabłko w ogrodzie majątku Gut Böckel w Westfalii. W posiadłości Herthy Koenig gościł poeta od 25 lipca do 4 października roku 1917.

Hôtel Biron 1908

Rilke w swoim gabinecie w Hôtel Biron. Poeta wynajmował tam pokoje w latach 1908-1911. Jego sąsiadem był przez pewien czas Auguste Rodin, który urządził w budynku swoje atelier. Widoczne na fotografii biurko było własnością rzeźbiarza. Pałac przy 77, rue de Varenne, w bezpośrednim sąsiedztwie Dôme des Invalides, jest dziś siedzibą Museé Rodin.

Beatenberg 1922

Rilke podczas spaceru w towarzystwie Baladyny Klossowskiej (Merline) oraz jej syna Balthazara, który miał po latach zasłynąć jako Balthus. Beatenberg, rok 1922.

Meudon 1906

Rilke w roku 1906, podczas pobytu u Rodina w Meudon, gdzie pracował jako sekretarz sławnego rzeźbiarza.