Dźwięczące szkło

Donald A. Prater
Dźwięczące szkło. Rainer Maria Rilke. Biografia
{A Ringing Glass. The Life of Rainer Maria Rilke}
Prószyński i S-ka 2004
przeł. Dariusz Guzik

dzwieczaceszklo

Angielski dyplomata i germanista Donald A. Prater stworzył najlepszą i najdokładniejszą biografię Rilkego, jaką kiedykolwiek napisano i jaką, wedle słów krytyki, „można sobie w ogóle wyobrazić”. Podobną opinię wyraził w korespondencji z tłumaczem wydania polskiego wnuk poety Christoph Sieber-Rilke.

Głównymi atutami książki są niezwykła rzetelność i bezstronność autora. Dzięki starannemu doborowi materiałów źródłowych, po części dotychczas niedostępnych, Prater zdołał w sposób dokładny i pełny przedstawić życie poety, a niektóre jego epizody ukazać w całkiem nowym świetle: trudne relacje z matką, rzeczywiste przeżycia w szkole wojskowej, podróże do Rosji w towarzystwie Lou Andreas-Salomé, śmiertelną chorobę przeżywaną w bólu, lecz z godnością, wreszcie jego ambiwalentny stosunek do kobiet, który stał się źródłem rozmaitych spekulacji. Biograf opisuje także liczne podróże Rilkego, przedstawia jego przeżycia, nastroje, „drgnienia duszy” poety, które znalazły później odzwierciedlenie w jego utworach. Dokumentuje również – odwołując się do bogatej korespondencji poety – zainteresowanie Rilkego różnymi prądami literackimi, dyskusje i wymianę poglądów ze współczesnymi pisarzami i artystami. Biografia ta jest znakomitym punktem wyjścia do zrozumienia poezji Rilkego. Jest to zarazem pasjonująca opowieść o barwnej epoce, która odeszła bezpowrotnie.

Czy musimy znać życie osobiste poety? Czyż nie miał racji Orwell, twierdząc, iż sfera prywatności pisarza ma niewiele wspólnego z jego twórczością literacką?

Można, rzecz jasna, czytać i podziwiać utwory Rainera Marii Rilkego, być może największego geniusza liryki w naszym stuleciu – jego „Elegie duinejskie”, „Sonety do Orfeusza”, „Pamiętniki Malte Lauridsa Brigge” czy w szczególności „Nowe poezje” – traktując je jako samoistne dzieła sztuki, niepowiązane w jakikolwiek sposób z życiem ich autora. Można również sądzić, iż niepotrzebna jest pełna znajomość jego losów – wystarczy wiedzieć, że urodził się w Pradze w roku 1875, tworzył w języku niemieckim, po części także francuskim, przemierzył całą Europę i zmarł w Szwajcarii w roku 1926.

Wszelako sam Rilke uświadamiał sobie, iż jego twórczość jest ściśle spleciona z historią jego życia. Świadczy o tym dbałość, z jaką przechowywał swe papiery i notatki, oraz szczególny zapis, dokonany w testamencie – zgoda na publikację listów, którym powierzył tak wiele własnych myśli i doznań. Nie mogło stać się inaczej; Rilke był bowiem rzadkim przykładem poety, który potrafił wieść życie oddane wyłącznie sztuce, ba, który ze swego życia uczynił w istocie dzieło sztuki. Jeśli zatem chcemy dokonać pełnej oceny jego twórczości, nie możemy pominąć okoliczności, w jakich rodziło się poetyckie słowo – osobistych perypetii, misères et grandeurs, kryzysów egzystencjalnych, nade wszystko jednak związków z ludźmi, które pozostawiły niezatarte piętno na osobowości artysty. Utwory Rilkego tchną tak niezwykłą magią pióra, iż musimy poznać człowieka, który stał się pióra tegoż magiem.

Więcej informacji znaleźć można na stronie wydawnictwa Prószyński i S-ka.
Recenzje o książce opublikowały m.in. Rzeczpospolita, Gazeta Wyborcza oraz Tygodnik Powszechny.