W kolońskim Museum Ludwig trwa wielka wystawa prac francuskiego malarza Balthusa – to pierwsza ekspozycja jego obrazów na terenie Niemiec.

Jak dotąd, żadne z niemieckich muzeów czy galerii nie może pochwalić się posiadaniem w swych zbiorach choćby jednego obrazu artysty. Kolońska wystawa, zatytułowana «Czas zatrzymany», prezentuje dzieła z lat 1932–1960. Pominięto zarówno okres wczesnych prób w manierze impresjonistycznej, jak i dzieła okresu późnego, pełne motywów dekoracyjnych i elementów sztuki japońskiej.

Na wystawie można obejrzeć 25 obrazów (spośród około 280 z dorobku artysty) oraz 50 rysunków. Obok zadziwiająco spontanicznych szkiców, nie przystających do zdecydowanej siły i precyzji malowideł, zebrano również rysunki-szkice późniejszych znaczących dzieł, jak «Le Chat de la Méditerranée», «La Chambre» czy «La Lecon de Guitare», których nie udało się wypożyczyć.

Balthus to artysta wymykający się współczesności. Motywy jego malarstwa, jakkolwiek zawsze związane z naturą, nie są bowiem realistyczne. Zawsze zostają zaaranżowane, zainscenizowane, zaś postacie, nawet na portretach, uchwycone w pozach nietypowych, niezwykłych.

Urodzony 29 lutego 1908 roku w Paryżu Arsène Davitcho Balthasar (Baltusz) Klossowski był młodszym synem pary niemieckich emigrantów – sławnego historyka sztuki Ericha oraz malarki Elisabeth Dorothee Spiro (Baladine). Dorastał w Paryżu, Berlinie, Genewie i Bernie. Rodzice utrzymywali ścisłe kontakty z artystyczną i literacką awangardą swoich czasów. Do kręgu przyjaciół rodziny należeli zarówno Pierre Bonnard i Henri Matisse, jak i André Gide oraz Jean Cocteau.

Aura nieomal legendarna spowija związek matki malarza, Baladyny, z Rainerem Marią Rilkem. Poznali się w Paryżu (aczkolwiek sam Balthus twierdzi w swych rozmowach z Costanzem Costantinim, że do spotkania doszło w Genewie); niemniej prawdziwy rozkwit owej znajomości nastąpił w szwajcarskim okresie biografii poety, znajdując swe zwieńczenie we wspólnym poszukiwaniu i odnalezieniu wymarzonej samotni Rilkego w Muzot niedaleko Sierre w szwajcarskim kantonie Valais, gdzie poeta miał ukończyć dzieło swego życia – «Elegie duinejskie» oraz «Sonety do Orfeusza».

Kiedy Rilke gościł w Genewie – jak czytamy w jego biografii «Dźwięczące szkło» – wielce spodobała mu się seria rysunków, jakie rok wcześniej wykonał jedenastoletni wówczas Baltusz. Rysunki przedstawiały Mitsou, kotkę-znajdę, tworząc opowieść o jej życiu u rodziny Klossowskich, aż do smutnego dnia jej zaginięcia. Poeta, podziwiany zarówno przez Baltusza, jak i jego starszego brata Pierre'a, z czasem zaczął czuć się jak członek rodziny; historia Mitsou tak bardzo go zachwyciła, iż pozyskał dla niej wydawcę z Zurychu i zaproponował, iż sam napisze do niej krótki wstęp. 26 listopada 1920 roku, odbywając przechadzkę po parku, ułożył w myśli ową préface, zaczynającą się od słów: «Qui connaît les chats?»; spisał ją jeszcze tego samego wieczoru, wielce zadowolony, iż w całości – bez słowa tłumaczenia – opracował ją po francusku. Baladyna i Baltusz byli zachwyceni.

Balthus — Czas zatrzymany.
Malowidła i rysunki 1932–1960
Museum Ludwig, Kolonia
www.museum-ludwig.de

Wystawa czynna od 18 sierpnia do 4 listopada 2007.